28 Nisan 2017 Cuma

Dis Protezleri


Protez Diş

Diş kaybından sonra  diş hekimi tarafından yapılan yapay dişlere protez denmektedir. Ağzımızda 32 tane diş vardır. 1-2 diş eksikliği olduğunda hemen bu dişlerin görevleri diğer dişler üzerine yüklenir ve sorun kendiliğinden çözülmüş olur. Özellikle arkada ve görünmüyorsa estetik olarak da sorun çıkarmaz.

Ağzımızda oluşan aksaklıklar ve diş kaybı seneler boyu sürebilir.Ta ki bir diş kaybettiğinizde ağzımızda bir hareket başlar. Dişler vasıtası ile dişleri saran çene kemiklerine çiğneme sırasın da kuvvet uygulanır, bu kuvvet de kemiklerin güçlü bir şekilde kalmasını sağlar. Oysa diş çekildiğinde bu bölgeye eskisi gibi basınç gelmeyecektir. Kemik de artık kendisine gerek duyulmadığını düşünerek günden güne eriyecektir.

Diş Protezi Nasıl Yapılır ?



Dişleriniz birbirine bağlantılıdır ve diş kaybetmeniz durumunda dişlerinizde yamulmalar görülmektedir. Dişler dik pozisyonda iken gelen çiğneme kuvvetlerini köklerden dik olarak kemiğe iletmek üzere programlanmıştır ama dişler eğildiğinde kuvvetler de eğimli olarak köke iletilir bu da kök ve kemik arasındaki anlaşmayı bozar. Ayrıca oluşan eğim nedeni ile diş ve dişeti arasındaki ilişki de bozulmuş, anormal boşluklar meydana gelmiştir.

Bu boşluklarda gıda ve plak birikimi çok daha fazla olur ve böylece hem çürük hem diş eti sorunu ortaya çıkar. Diş çekilmesinden sonra kalan boşluğa doğru dişler yön değiştirir Bir taraftan eğilen dişler, bir taraftan uzayan diş sonucu ağzın dengesi zincirleme bir şekilde tamamen bozulur. Bu dengesizlik çiğneme kuvvetlerinin de dengesiz oluşmasına neden olur, dolayısıyla eklemlere gelen yük de dengesizdir. Bu da uzun vadede çene eklemi sorunlarına neden olur. Oluşan diş boşluğunu doldurmaya çalışan dil ve dudakta az da olsa büyüme başlar. Ayrıca besinler yeterince çiğnenmeden yutulduğu için beslenme, mide sorunları gibi genel sağlığınızı da etkileyen birçok sorunun da kaynağı olacaktır.

Dişiniz çekildiğinde fazla vakit geçirmeden diş hekimi tarafından yapılacak iyi bir protez ağızda kalan dişlerin çoğunu sanki diş çekilmemiş gibi kandırır. Bu sayede dişlerinizin düzeni bozulmaz. Ama bir korsan hekime diş yaptırmaya kalkarsanız kendinize çekimden daha fazla zarar verebilirsiniz. Kesim sırasında su kullanmayı sevmeyen korsanlar dişlerinize gerekli şekli vermeye çalışırken dişlerinizi öldürür. Yaptığı işlemler sonucu hepatit, AİDS gibi tehlikeli hastalıkları size bulaştırabilir, kullandığı kalitesiz metallerle kansere bile yol açabilecek maddeleri ağzınıza yerleştirir. Ağızdaki mükemmel dengeden ve nasıl korunacağından habersiz oldukları için çene eklemlerinizin tüm sistemini bozarlar. Bir korsana diş yaptıracağınıza bırakın dişleriniz eğilsin.

Protez dişler görevlerini yapmak için ağızda kalan dokulardan ve dişlerden destek almak zorundadır.

Diş çekimi sonucu yapılan protezleri ikiye ayırıyoruz;

1 - Sabit protezler :

Halk arasında çakma diş, yapıştır­mak diş de denilen ve hasta tarafından takılıp çıkarılama­yan protez şeklidir. Destek olarak ağızdaki sağlam dişler­den faydalanılır.

2- Hareketli protezler :

Damak, çelik damak, kara da­mak gibi adlarla da bilinen, hasta tarafından takınılıp çıkarılan dişlerdir.
Bu protezlerde ise desteği dişler ve ağızdaki dokular birlikte karşılar.Protezin sabit mi, hareketli mi olacağına ağzınızın durumu, ağızdaki diş sayısı ve dişlerin konumu karar verir. Örneğin tüm büyük azı dişleriniz çekilmişse yani arka bölgede hiç diş yoksa, isteseniz de sabit protez yapılamaz.
Sabit protez diş yapımında desteğe ihtiyaç vardır ve desteksiz diş yapımı mümkün değildir Bu ayak görevi ağzınızdaki sağlam dişlere düşer. Eğer boşluğun sağında ve solunda ayak olabilecek diş yoksa implant hariç sabit diş yapılamaz. İmplant halk arasında çeneye çivi çakmak olarak bilinir. Asıl olarak çene kemiği içine yer­leştirilen, titanyumdan imal edilmiş, diş kökünü taklit eden parçalardır. Çene kemiğine bir operasyonla yerleştirilirler. Yaklaşık 6 aylık bir süre zarfında implantın etrafında kemik oluşur. Daha sonra yerleştirilen bu titanyum kökün üstüne diş yapılır. Gelecekte bu uygulamalar diş hekimliğinin temelini oluşturacaktır. Eğer maddi durumunuz elveriyorsa, her zaman tercihiniz implanttan yana olmalıdır.

Protez yapımında çok çeşitli maddeler kullanılır. Porselen en sık kullanılan maddedir. Sabit ve hareketli protezde de kullanılır. Protez yapımı diş teknisyenleriyle ortak bir çalışmayı gerektirir. Diş hekimi muayenehanede hasta ağzını diş yapımına hazırlar. Ölçüyü alır ve laboratuvara gönderir. Diş teknisyenleri ise modeller üzerinde dişleri yaparlar. Hasta ağzına uyumu yine diş hekimi tarafından sağlanır.

İyi bir protez; iyi bir ekip, iyi bir laboratuvar, kaliteli malzeme ve sabırlı bir hasta ile ortaya çıkar. Bu unsurların hepsi birbiri ile bir bütün halindedir.

Sabit protezler : Doktor tarafından yapıştırılan ve takılıp çıkarılamayan protezlerdir. Türevleri Kron (kaplama), Köprü, Lamineyt, Pivo (vidalı diş)dur.

Kron : Sabit protezlerdir. Tek bir dişte madde kaybı çoksa yani çürük ya da kırık çok fazla ise ve dolgu ile çö­züm sağlanamıyorsa kron (kaplama) yapılır. Dişin boşluğu dolgu maddesi ile doldurulur sonra diş, belirli kurallar dahilinde küçültülür ve üstüne hazırlanan kaplama yapıştırılır.

Köprü: Diş çekimi yapılmışsa destek yandaki komşu dişlerden sağlanmaktadır. Ve buralardan köprü yapılır.

Lamineyt: Genelde ön dişlerin, estetik sorunlarını te­davi etmek için dişlerden fazla madde kaldırmadan yapı­lan protezlerdir ve  takma tırnaklar gibidir. İnce tırnak gibi porselen plakalar hazırlanır. Dişlerin de sadece ön yüzünden çok az madde kaldırılarak yatak hazırlanır ve özel kuvvetli yapıştırıcılarla dişin yüzeyine bu porselen yapraklar yapıştırılır. Pahalı ve estetik bir görünüme sahip olması ile sanatçıların tercihidir.

Pivo (vidalı diş) : Vidalı dişler implantla karıştırılır. İmplantta diş kökünü taklit eden parça çene kemiğine yerleştirilir, vidalı dişte ise dişin kökü ağızdadır vida dişin kökü içine yerleştirilir. Bu tarz yapılmış protezlere pivo adı verilir. Dişinizdeki çürük ya da kırık, kaplama kron bile yapılamayacak kadar fazlaysa ve kalan kök uygun şartları taşıyorsa, bu durumda kök içi temizlenir, kanal tedavisi yapılır ve kökün yarısına kadar olan bölümüne vida yerleştirilerek üstüne kaplama yapılır. İyi bir hekim tarafından kaliteli malzeme ile yapıldığında uzun yıllar size hizmet eder, böylece komşu dişler de kesilmekten kurtulmuş olur.

Sabit protezlerde destek olarak kullanılacak dişler anestezi altında kesilerek protez yapımına hazırlanır. ( Dişlerin küçültülmesi işlemine kesim denir.). Dişe gerekli şekli vermek için gerekli aletler ile diş yapımına başlanır. Diş kesimi ve çürük temizleme esnasında kullanılan, hastaların bayıldığı vızıltılı aletlere aerotor, başlık diyoruz. Bu cihazlar çok hızlı dönerek dişi keser. Ve ortaya sürtünme nedeniyle hatırı sayılı bir ısı çıkar. Aynı zamanda aeretorun ucundan soğutma için çıkan suyla dişler bir taraftan yıkanır bir taraf­tan da soğutulur. Bazı korsan hekimler bu soğutmanın önemini bilmezler, sadece temizlik için basit bir yıkama olarak görürler. Oysa fazla ısı diş sinirlerinizin ölmesine neden olabilir. Dişlerinizin dolgu yapılırken, kesim yapılırken susuz ortamda hazırlanmasına asla izin vermeyiniz.

Geçmişte diş yaptırmak son derece ağrılı ve sancılı bir işti ve insanlar bundan kaynaklı diş yaptırmaktan çekinirlerdi. Günümüzde protez hazırlık aşaması, sıfır acı ile yapılan, ama hastayı ve hekimi yoran meşak­katli bir iştir. Koltukta kesim sırasında çok acı çekiyorsanız normal değildir. Yani bu iş tamamen acısız rahatlıkla yapılabilir. Hekimi çektiğiniz acı konusunda uyarın. Gerekirse anestezik iğnenin tekrar yapılmasını sağlayın. Bu arada anestezi için kullanılan ampuller genellikle sanıldığı gibi morfin değildir. Gerektiğinde 4-5 ampule kadar da kullanılabilir. Ne uyuşturucudur ne de alışkanlık yapma riski vardır. Anestezi yapılırken bazen yan sinir dallan nedeniyle ya da anatomik oluşumlar ya da kullanılan malzemenin saklama şartlarından dolayı etkinliğinin azalması gibi nedenlerle yeterli anestezi sağlanamayabilir. Anestezi tekrarlanarak ağrılar kesilmelidir.

Diş hekimi dişinizi yapım işlemine başladıktan ve kesip çıkardıktan sonra diş kalıbınıza uygun dişi laboratuvar da hazırlar. Bu süre iş yoğunluğu gibi bazı nedenlere göre değişebilir. Ortalama bir hafta-10 gün arası sürer. Fazla uzatılmamalıdır. Bir an önce dişler takılmalıdır.

Sabit protezde porselen, biodent, zirkonyum, izosit gibi maddeler kullanılır. Porselen ve zirkonyum bizim önerdiğimiz fakat nispeten pahalı olan dişlerdir. Seramik esaslıdır. Diğerleri ise plastiktir. Benzetmek gerekirse; biodent plastik tabak, izosit melamin tabak, porselen de porselen tabağa benzetilebilir. Plastik tabaklar nasıl kullanıldığında kısa sürede kötü bir görünüm alır, yamulur, renk değiştirirse, bu plastik esaslı protezler de zaman içerisinde çabuk bozulurlar. Plastik, porselene göre çok gözenekli bir yapıdır. Mikron düzeydeki bu gözenekler renklenmeye, aşınmaya zemin hazırlar. Biyolojik uyumu diş eti ile uygun değildir.Tek avantajları ucuz olmasıdır. Maddi durumunuz elveriyorsa kesinlikle tercih edilmemelidir. Porselenin biyolojik uyumu iyidir. Çok daha estetik bir dişe izin verir. Kolay renklenmez. Çay, kahve, kötü ağız hijyeni nedeniyle doğal dişleriniz ne kadar renklenirse, porselen dişleriniz de o kadar renklenir. İyi bir parlatma ile de tekrar beyazlar. Oysa sararan renklenen plastik esaslı dişlerde renklenme tekrar beyazlatılamaz.

Porselen ya da biodent dişlerde iki tabaka vardır. İç tabaka tamamen metalden yapılır. Bu metal, dişin çiğne­me kuvvetlerine dayanması için destek görevi görür.Dişe estetiğini veren beyaz renkli ikinci ve üst tabaka porselenle ya da plastik esaslı maddelerle hazırlanır. Zirkonyum ise metal kadar kuvvetli estetik bir malzemedir. Zirkonyum dişlerde metal kullanılmaz bu yüzden porselenden de daha estetik bir sonuç verir. Dolayısıyla biraz daha pahalıdır. Özellikle ön dişlerde estetik sizin için önemliyse zirkonyum ile çok iyi sonuç alırsınız. Ama arka dişlerde rahatlıkla porselen kullanabilirsiniz. Zirkonyumun bir avantajı da dişi daha az keserek yapılabilmesidir. Dişler ve diş eti ile en uyumlu madde altındır fakat çabuk delinmektedir.
Ölçü alındıktan sonra size geçici dişleriniz takılır ve dişleriniz hazırlanana kadar bekleme moduna geçersiniz. Kesilen dişlere kapakçık görevi görecek bu geçicilerin yapılması çok önemlidir. Hem proteziniz hazırlanana kadar ağrıları kesecek, diş dokularını mikroplara karşı koruyacak hem de dişlerin yükselmesini önleyeceklerdir.

Korsan diş hekimleri bu geçicileri yapmayarak protez yapım aşamasını gereğinden fazla ağrılı geçirmenize ve dişlerin ilerde geri dönüşü olmayacak kadar etkilenmesine neden olur. Hekiminizi geçiciler konusunda mutlaka uyarın. Geçici dişler kesik bir dişin en temel hakkıdır. Bu konuyu geçici yapmayarak geçiştiren, sizi geçicilerin gerekmediğine ikna etmeye çalışan hekim hakkında durup bir kez daha düşünün. ( Muhtemelen bir korsanla karşı karşıyasınızdır. )

Diş kesiminden kaynaklı şiddetli ağrılar oluşabilmektedir.Diş ve diş etleri kesilerek dişler hazırlanmıştır. Dış etkilerle ağrı çekmeniz ya da dokular toparlanana kadar şiddetli ağrıların olması normaldir. Geçicileriniz varsa bir iki gün içinde kesilecektir.
Kesimden sonra anestezinin etkisi geçmeye başladı­ğında hemen kuvvetli bir ağrı kesici alınmalıdır.

Sıcak ve soğuk gıdalar dişimize zarar verdikleri için aynı anda tüketilmemelidir. Kesimden sonra iki üç gün geçmesine rağmen gece uykudan kaldıran, sürekli ağrı yapan, ağrı kesiciyle kesil­meyen ağrılar yapıyorsa, yüzünüz şişmişse herhangi bir sebeple diş sinirleri etkilenmiş demektir. Sinirler alınıp, kanal yapılmadan bu tarz dişlerin üstüne bir protez yapılma­sına izin vermeyin. Bu şikayetleri gösteren dişler zamanla ağrısı kesilse bile bir süre sonra belki de bir yıl sonra, tek­rar ağrıyacak sorun çıkaracaktır. Protezinizi kaybetmeniz bile mümkündür. İyi bir hekim yaptığı işin sorumlulukları­nı mutlaka alır. Örneğin kaliteli bir köprü yaptığını söyleyerek size bir diş yapmışsa ve bir yıl içerisinde kırılma, kopma, renklerde değişim gibi sorunlarınız da olmuşsa mutlaka hatasını herhangi bir ücret almadan telafi edecektir. Aradan birkaç yıl geçmişse bile az bir ücretle bu ta­mirleri yapacak, sizinle ilgilenecektir.

Diş  yapımı tamamlandıktan sonra her şey bitmez dişlerinize daha iyi bakmanız gerekmektedir. Yapıştırmadan sonra hekiminizin önerisine göre belli bir süre yiyip içmeyin. Donma tamamlanmadan elinizle protezin çıkıp çıkmadığını kontrol etmeyin. Henüz donmamışken yerinden oynatabilir ve tam oturmadan donmasına neden olabilirsiniz.

Yapıştırmadan sonra, bir iki saat süren şiddetli ağrı normaldir. Bu ağrılar için doktorunuz tarafından size ağrı kesiciler verilecektir bunları uygun dozda kullanabilirsiniz. Ağrı kesici ile kesilmeyen, çok ama çok şiddetli ağrı yarım saat geçmesine rağmen tüm şiddeti ile devam ediyorsa, mutlaka hekime başvurun. Bazen kesim sırasında diş özüne çok yaklaşılır. Yapıştırma ile de buraya şiddetli basınç uygulandığı için böyle bir ağrı olmuş olabilir. Bu durumda diş anestezi altında çıkarılıp, hemen kanal tedavisi yapılması gerekebilir. Bahsettiğim ağrı normal şiddette ve ağrı kesiciyle kesilebilen ya da yarım saatte hafifleyen ağrı değildir. Bu özel durumdaki ağrı hiçbir şekilde azalmaz hatta hekim dişinizi uyuşturduğunda hafifler ama yine de hissedilir. Sakın bu bilgiyi tam anlamadan olası normal bir ağrı için hekime koşup dişinizi çıkarttırmayınız.

Diş yapımınızdan yıllar sonra diş bakımınız için tekrar doktora gidebilme durumunuz ortaya çıkabilmektedir. Yüzünüz şişti, protezinizden olmak istemiyorsunuz. Antibiyotik alıp bir-iki hafta sabrederseniz ağrılar geçebilir ama mutlaka geri gelecektir. En iyisi dikkatli bir şekilde protezi kırmadan çıkarıp kanal yapılmasıdır. Çıkarma sırasında küçük kırılmalar olmuşsa tamirleri yapılarak tekrar takılabilir. Protez çok kuvvetli yapışmış ve çıkmıyorsa bazen üstten delinerek ağrıyan dişe ulaşılıp kanalının yapılması sağlanabilir. Zor şartlar altında bir ka­nal olacaktır; ama hiç olmazsa protezinizi kullanmaya devam edebilirsiniz. Protez uygunsa, diş tek kanalsa bu işlem başarılı olabilir. Bu kararı hekiminiz vermelidir.

Protezde en küçük bir yükseklik dahi olmamalıdır. Az da olsa bir yükseklik hissediyorsanız sakın alışmaya çalışmayın. Belki siz alışabilirsiniz ama dişiniz alışmaz ve ona verdiğiniz bu rahatsızlığı size pahalıya ödetir. Yüksek olan dişe normalden fazla yük biner. Kısa vadede proteziniz kırılabilir. Estetik kısmı fazla basınç nedeniyle atabilir. Metal aksamlara yük biner fakat kınlamazsa, bu kez de diş kökünde soruna neden olur. O dişi kullanmakta zorla­nırsınız. Ağız dengesini bozduğu için eklem ağrıları yapabilir ve daha birçok sıkıntıya neden olabilir. Mutlaka bu yüksekliğin alınmasını sağlayın. Kulaktan dolma bilgilere inanmayın ve gerekirse doktorunuza başvurun.Yapılan protezdeki yüksekliğe alışacağınızı söyleyen, bunu ciddiye almayan bir hekimle karşı karşıya iseniz öncelikle karşınızdakinin gerçek bir hekim olduğundan emin olun. Bir korsan hekimle karşı karşıya olabilirsiniz. Her ne olursa olsun gerekirse başka doktora giderek yüksekliği aldırın. Hekiminize tatlı bir dille yüksekliğin sizi çok rahatsız ettiğini protezi bu şekilde kullanmak istemediğinizi söyleyin. Hâlâ bu konuda bir düzeltme yapmak istemezse, “başka bir doktor da aldırmayı düşünüyorum, sizin vaktiniz yoksa” deyin. Bu söz sihirli bir etki yapabilir. Çünkü diş hekimlerinin hiç hoşlanmadığı bir şey de yaptığı bir işe başka bir doktor tarafından müdahale edilmesidir.

Bu arada yapılan bir hata da bir protez yaptırırken ve tedaviniz sürerken başka bir hekime giderek diğer heki­min yaptıklarını kontrol ettirmektir. Özel muayene olmasından kaynaklı aynı civarda bulunan diş hekimleri doğal olarak birbirlerinin rakibidirler. Başkasının yaptığım eleştirirken genellikle abartır ve moralinizi bozarlar. Muhtemelen de daha iyi bir öneride bulunamazlar. Bu hataya düşmeyin. Tedavinizi yapan hekimin antipatisini kazanmayın. Diş tedavisinde hekimle kurulan karşılıklı sempati, pozitif enerji çok ama çok önemlidir. Başka bir hekime kendinizce kontrol yaptırmanız bu pozitif enerjiyi negatife döndürür ki en büyük zararı siz görürsünüz. Eğer gittiğiniz hekimin size uyguladığı tedaviden memnun değilseniz, hekime güveninizi kaybettiyseniz, hekiminiz yapmaması gereken şeyleri yapıyorsa ve size sık sık onun korsan bir hekim olduğunu düşündürüyorsa hekim değiştirme hakkınız vardır. Hekiminize gerekli açıklamayı yapıp o ana kadarki masraflarını ödeyerek başka bir doktora ra­hatlıkla gidebilirsiniz. Bu sözler, en küçük problemde doktor değiştirin anlamında algılanmamalıdır.Örneğin, protezinizdeki yüksekliği önemsemiyorsa, protezin altındaki şişmiş diş ile 3 geceyi uykusuz geçirmenize aldırmıyorsa düşünebileceğiniz bir yoldur.

Proteziniz yapıştırıldıktan hemen sonra artık işiniz bitti, ağrılar veya çürükler oluşmayacak gözüyle bakmayın. Soğukta, sıcakta özellikle soğukta bir dakika kadar sürüp kesilen ağrılar normaldir. Dokular kendi iyileşmelerini sağlayana kadar bu tarz ağrılar olacaktır. Üstüne bastığınızda bir süre ağrı duyacak sert şeyleri hemen çiğneyemeyeceksiniz. Uzun süredir çiğneme yapamayan, zayıflamış dişlerinizden he­men kuvvetli bir şekilde çiğnemesini beklemeyin.


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder