26 Ağustos 2017 Cumartesi

Yanık Dereceleri

Cildimizde oluşan yanıklar yanığın derinliğine göre derecelendirilir. Yanığın derinliği ve yanık alanının büyüklüğüne göre yanığa tıbbi müdahalede bulunulur. Çünkü yanık derecesi arttıkça, yanığın tedavisi ve yanık sonrası oluşacak izler ve doku kaybı artmaktadır. Bu yazıda sizlere, birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü derece yanıklar nelerdir, belirtileri, yapılacak ilk yardımlar, sonrası tıbbi müdahaleler hakkında bilgiler vermeye çalışacağım.
yanık derecesi nasıl belirlenir

Yanık Derecesi


Yanıklar derinliğinde göre, birinci derece yanık, ikinci derece yanık, üçüncü derece yanık, dördüncü derece yanık olmak üzere dörde ayrılırlar. Bu ayrımda cildin epidermis, dermis veya hipodermis tabakasında meydana gelen hatta daha derinlerde kaslara ve kemiklere kadar oluşan yanıklar kriter alınır. Yanığı belirleyen ana etmen yanığa neden olan şeyin ısısı ve temas etme süresidir. Yani ısı oranı ve temas süresi arttıkça yanığın derecesi de o oranda artar. Ayrıca temas edilen yani yanık oluşan alanın büyüklüğü de önemlidir. Birinci derece yanıklar ve kısmen ikinci derece yanıklar tıbbi müdahale gerektirmese de, üçüncü ve dördüncü derece yanıklarda acil tıbbi müdahale şarttır.
yanık derecesi nedir


Yanığa İlk Müdahale


Eğer bir yanık durumu oluşursa kaba taslak yanığın derecesini gözlemleyip buna göre yanıklara ilk müdahalelerde bulunmak önemlidir. Bu noktada birinci derece yanıklarda belirtiler genelde kızarmadır, su toplaması ve şiddetli acı olmaz. İkinci derece yanıklarda belirtiler su toplaması ve şiddetli acıdır. Üçüncü derece yanıklarda yanan yerin merkezinde su toplaması ve acı olmaz ancak yanığın kenarlarında su toplaması ve ağrı hissedilir. Dördüncü derece yanıklarda ilk belirti kemik ve kasların gözle görülmesidir.

Yanıklara yapılacak ilk müdahale derhal yanığa neden olan kaynağı hastadan uzaklaştırıp, yanık alanının soğumasını sağlamaktır. Ancak yanık vücudun çok büyük alanında ise soğutma işlemini buzla yapmak hipoterniye neden olabilir. Ayrıca buz kompresi yapmak için buzu direk yanığa sürmek yerine kalın bir poşet veya beze sarmak 5 dakikadan fazla bekletmemek önemlidir. İkinci, üçüncü ve dördüncü derece yanıklarda, yanık alanı çok genişse acil ambulans çağırılmalıdır, ambulans gelene kadar yanık alanda soğutma yapılabilinir. Eğer alan ufaksa, soğutma yapıldıktan sonra buz kompresi yapılarak ile yanık alan kalpten yukarıda tutulacak şekilde hasta acil servise götürülür.

yanığa ilk yardım nasıl yapılmalı

Birinci Derece Yanıklar



Cildimizin en üst tabakası olan epidermis tabakasında meydana gelen yanıklardır. İnsanlar gün içinde bu yanıklara bir çok kez maruz kalabilir. Zamanla kendiliğinden iyileşen bir yapıdadır ve genelde yanık izi bırakmadan iyileşirler, çok aşırı yaygın değillerse tıbbi müdahale gerektirmez. Genelde 7 ile 14 gün arasında kendiliğinden iyileşirler. Birinci derece yanıkların belirtileri deride kırazıklık ve pembeleşmedir, içi su dolu büller yani sıvı dolu kesecikler oluşmaz.

Güneş yanıkları, yüzeysel ısı yanıkları (sıcak tencereye dokunmak, sobaya dokunmak, üstümüze kıyafetler varken kaynar bir şey dökülmesi vb.) ısıya çok az maruz kalınan yanıklar, kısa süreli aleve maruz kalmak gibi sadece üst deride tahrip oluşturan yanıklar en iyi örnekleridir. Birinci derece yanıklarda genellikle bül (su toplama) oluşmaz, üst deri olan epidermis soyulur, skar oluşmaz, enfeksiyon yani mikrop kapma riski düşüktür ve iz bırakmadan iyileşirler.
birinci derece yanıklara ilk yardım

Birinci Derece Yanıklarda İlk Yardım


Birinci derece yanık durumunda ilk yapılacak iş hastayı yanığa neden olan ısı kaynağından uzaklaştırmaktır. Isıyı kestikten sonra soğuk su veya buz torbası ile yanık alana kompres yapılabilir. Burada yanık olan alanı soğuk suya tutmak önemlidir. Ayrıca yanığa direkt buz sürmek yerine buzu bir besle kompres yapıp, 5 dakikada bir uzaklaştırıp bir beş dakika daha tutmak önemlidir. 

Eğer yanık oluşan alan çok büyük değilse tıbbi müdahale çok gerekmez. Küçük alanda oluşan bir yanık için ağrı kesici krem alınabilir veya varsa anestol gibi lidocaine içeren topikal ağrı kesici krem veya pomatlar yanık bölgesine sürülebilir. Ancak büyük bir alanda oluşan yanık için acil servise başvurmak önemlidir. Ayrıca eller, ayaklar gibi eklem yerleri ve yüzde ilk yarım saatten sonra aşırı bir kızarıklık ve su toplama varsa doktora gitmek gene faydalıdır.

birinci derce yanıklara nasıl müdahale edilir

İkinci Derece Yanıklar


Genelde epidermisin altında dermis tabakasının bir kısmını etkileyen yanıklardır. Özellikle kaynar suyla haşlanma, kızarmış yağ yanığı, ütüye temas, sıcak sobaya dokunmak, sıcak süt dökülmesi, gibi yanıklardır. Eğer bu tarz yanık alanları cildimizde geniş alanları etkilerse hemen doktora gitmekte fayda vardır. Çünkü geniş alanlardaki ikinci derece yanıklar, su toplayabilir ve iyileşmeleri 14 günde 30 gün yani bir ayı bulabilirler ve iz bırakma riskleri vardır. İkinci derece yanıkların en önemli belirtileri bül denen içi sıvı dolu keseciklerin oluşmasıdır.

İkinci derece yanıklarda sinir uçlarına kadar yanıkilerleyebildiği için oldukça ağrılı yanık türüdür, yanık bölgesinde kızarıklık ve su toplama (bül) oluşur. Bu yanıklar el gibi eklemlerin oluştuğu yerlerde oluşursa hareket güçlüğü yaratabilirler. Eğer dermis tabakası çok etkilenmişse skar bırakabilirler, iyi bakılmasa enfeksiyon kapabilirler ve yanık daha geç iyileşebilir. Derinliğine ve etkilediği alanlara bağlı olmak üzere iz bırakabilirler. Tıbbi müdahale yanık derin veya çok geniş alandaysa şarttır.

ikinci derece yanıklarda ilk müdahale

İkinci derece Yanıklarda İlk Yardım


İkinci derece yanık durumunda hastayı yanığa neden olan kaynaktan uzaklaştırma ve soğuk su ile 10 dakika yıkamak veya buz dolu bir poşetle kompres yapmak önemlidir. Buz doğrudan yanığa sürülmez, kalın bir poşet içinde veya beze sarılarak kompres yapılır, derinin üzerinde 5 dakikadan fazla bekletilmez, bekleme süresinin sonunda deriden kaldırılır. İlk 30 dakika boyunca bu soğuk bakımı yapılır. 

İkinci derece yanık alanı çok büyük ve derin değilse doktora gitmeye gerek olmasa da, yüz, el, bacak, bilek, dirsek gibi alanlardaki yanıklar ve ortalama bir avuç içinden geniş bölgede oluşan yanıklar için ilk yardım ve soğutma işleminden sonra doktora gitmek faydalıdır.

Ancak vücudun bütününde veya çok büyük kısmında yanık varsa hastayı duşa sokmak veya soğuk buzu genele yaymak hipotermiye neden olabilir. Bu durumlarda bilinçli davranıp soğuk suyla kısa sürede yıkayıp geniş alana acil müdahale için ambulans aranabilir. 

ikinci derece yanıklar nasıl geçer

Üçüncü Derece Yanıklar


Bu tip yanıklarda epidermis ve dermisin tamamı yanar. Oldukça derin yanıklardır. Deri yakıcı maddeye göre, kahverengi, beyaz, koyu kırmızı veya siyah olabilir. Sinirler yandığı için acı ve ağrı çok hissedilmez. İçi kanlı sıvı kesecikleri (büller) oluşabilir. Yüksek voltta elektirik çarpması, çok sıcak eriyik katı maddelerin ( kor halinde demir, kızgın metal, yanan kömür) teması, şiddetli ateş kaynakları bu tarz yanmalara örnek olarak verilebilir. Bu yanıklardaki en önemli belirti ağrı oluşmamasıdır, yani sinirler yandığı için çok şiddetli ağrı hissedilmez ve ana yanık olan yerde bül yani su toplama görülmez. Acı ve su toplama yanığın dış kenarlarında görülür.
yanık dereceleri nasıl ayrılır

Yanığın iyileşme süreci derinliğine göre iki aydan dört aya kadar sürebilir. Üçüncü derece yanıklarda doku kaybı gerçekleşeceği için doktor yardımı şarttır, yanığa gerekli bakım yapılarak yanık sonrası hasarın en aza indirilmesi sağlanır. Bu tip yanıklar bazı organlarda oluşursa nefes almayı zorlaştırabilir, yaşamsal tehlike doğurabilir. Yanık alanı çok büyükse hasta hastaneye yatırılarak tedavisi orada devam ettirilir. Yanığın enfeksiyon kapma riski yüksektir bu yüzden steril bakımlar önemlidir. Yanık alanları slikon örtülerle kaplanabilir. Yanık iyileştiğinde büyük alanlarda oluşan yanıklarda kesinlikle iz kalır ve cerrahi estetik operasyonlar yapılarak hastanın hayat şartları iyileştirilmeye çalışılır. Ancak yanık izinin kalıcı olarak geçirilmesi çok zordur.
üçüncü derece yanık nasıl geçer

Üçüncü Derece Yanıklarda İlk Yardım


Üçüncü derece yanık durumunda hastayı ısı veya yanık kaynağından uzaklaştırarak yanık alanı çok geniş değilse soğuk suyla yıkama ve buz kompresi yapılabilinir. Yanık oluştuğunda eğer yanan alan çok geniş ve yanık derinse ilk iş acilen ambulansın aranıp, acil servisi çağırmaktır. Eğer bilinmeyen bir kimyasal madde ile yanık oluşmuşsa önce kimyasal madde fırçalanmalı, bir bezle silinmelidir, çünkü bazı kimyasal maddeler suya tepki verip ekstra yanık oluşturabilir. Yabancı maddeler uzaklaştırıldıktan sonra bol suyla yıkamak önemlidir. 

Yanık ufak bir alandaysa yanık olan bölgeyi kalp seviyesinden yukarıda tutup, hastayı direkt olarak acil servise götürmek önemlidir. Eğer hastanın soluk alma kısımlarında yanık oluştuysa hastanın soluk almasına yardımcı olunur. Hastaya bu aşamada soğuk kompres yapılabilinir, ama ağrı kesici vermek veya başka şeyler yapmak zarar verme ihtimaline karşı direkt doktora götürülür.
üçüncü derece yanık tedavisi

Dördüncü Derece Yanıklar


Bu tip yanıklarda artık kas sistemi ve hatta kemiklere kadar yanık meydana gelir, bu tarz yanıklar ölümcül sonuçlar doğurabilir. Büyük oranda doku hasarı kas hasarı doğurduğu için geniş alanlarda maruz kalınan bu yanıkların sonrasında skar oluşur, yanık iyileşmesi çok uzun süre alır, yanığın bakımı özel yapılsa dahi eklemlerde hareket kaybına neden olabilir ve yanık iyileştikten sonra estetik cerrahi ameliyat gereklidir. Dördüncü derece yanığın en bariz belirtisi yanık alanında kas ve kemiklerin çıplak gözle görülmesidir.
dördüncü derce yanık nedir


Dördüncü Derece Yanıklarda İlk Yardım


Dördüncü derece yanık durumunda hastayı ısı veya yanık kaynağından uzaklaştırarak yanık alanı çok geniş değilse soğuk suyla yıkama ve buz kompresi yapılabilinir. Yanık oluştuğunda eğer yanan alan çok genişse ilk iş acilen ambulansın aranıp, acil servisi çağırmaktır. Eğer kimyasal madde ile dördüncü derece yanık oluşmuşsa önce kimyasal madde temizlenmelidir, çünkü bazı kimyasal maddeler suya temas edince yanabilir ve yanığın şiddetini arttırabilir.  Yabancı maddeler yanık olan bölgeden uzaklaştırıldıktan sonra bol suyla yanığı yıkamak önemlidir. Hastaya ambulans gelene kadar yanıkta soğutma yapılır.

Yanık ufak bir alandaysa yanık olan bölgeyi kalp seviyesinden yukarıda tutup, hastayı direkt olarak acil servise götürmek gerekir. Eğer hasta nefes alma zorluğu yağıyorsa rahat nefes alması sağlanmalıdır. Hasta hastaneye götürülürken, bu aşamada soğuk kompres yapılabilinir, ama ağrı kesici vermek doğru değildir ve hastaya zarar verme ihtimaline karşı ağrı kesici vermek veya krem sürmek, yağ sürmek gibi işlemler yerine direkt acile götürülür.
dördüncü derece yanık tedavisi



Hiç yorum yok:

Yorum Gönder