30 Ağustos 2017 Çarşamba

Yanık Tedavisi

Cildimizde oluşan yanıkları anlattığım yazı serisinde sıra yanık tedavisinde. Yanık derecelerini, çeşitli yanıkları anlattığımda birinci derece yanıkların kendiliğinden geçebileceğini ve evde yapacağınız bakımların yeterli olduğunu söylerken, ikinci üçüncü derece ileri yanıklar için acile gidi, tıbbi yardım alın dedik. Peki yanık tedavisinde doktorlar ne gibi işlemler yapar. İşte bu yazıda sizlere yanık tedavisi nedir, yanık dereceleri nelerdir, yanık kaç günde iyileşir, yanık genişliği ve yanık iz kalmaması için ne yapmak gerekir konularında bilgiler vereceğim.
yanık nasıl geçer

Yanık




Ülkemizde tahmini olarak her yıl kaza sonucu oluşan yanıklar neticesinde yaklaşık 250 kişinin öldüğünü biliyor muydunuz. Genel yanıkların çoğu kayda geçmese de tahmini olarak yılda 1 milyon yanık oluştuğu düşünülüyor, üstelik bu yanık vakalarının kayıt altına alındığı hastanelere yılda 50 bin yanık vakası için acil servis ve ayakta bakım yapıldığını ve yılda 2 binin üzerinde kişinin hastanede yatırılarak tedavi edildiğini unutmayın. Yani yanıklar hayatımızın bir gerçeği.


Genelde kaza sonucu temas edilen, yüksek ısıdaki su, yağ, metal cisimler, ateş kaynakları, kimyasal maddeler ve elektirik vb. yakıcı maddelerin cildimizde oluşturduğu tahribata yanık denir. Yanıklar yakıcı cisimle olan temasımızın süresi, cildimizin maruz kaldığı alan ve yakıcı maddenin kuvveti (ısı büyüklüğü ve kimyasal gücü vb.) ile ölçeklendirilir. Yanığın cildimize etki gücü ve derimizin derinliklerine inmesine göre de derecelendirilir. 

yanık nedir

Yanık Dereceleri


Yanıklar derimizin ne kadar alt katmanına indiğine göre derecelendirilir. Yüzeysel yanıklar birinci derece, orta yanıklar ikinci derece, derin yanıklarsa üçüncü derece ve dördüncü derece olarak isimlendirilir.


Birinci Derece Yanıklar


En iyi örnek olarak güne yanıkları ve ısıya anlık temas sonucu oluşan yanıklar gösterilir. Genelde bölgede kızarıklık (eritem) ve yanığın üzerine dokunduğunda acı hissi gözlemlenir. Yanık alan su toplamaz. Cildimizin en üst katmanı olan epidermiste oluşur.  Genelde yanık olan dış deri (epitelyum) kabuklaşmaya başlar, 3 ile 7 gün arasında skar (nedbe) yani iz bırakmadan iyileşir.
yanıklar nasıl geçer

İkinci Derece Yanıklar


Yüksek ısıya temasla oluşur. Genelde içi su dolu kesecikler (bül) oluşumu gözlenir. Bu yanık derecesinde epidermisin tamamı ve dermisin bir kısmı hasar görür. İkinci derece yanık yüzeysel ve derin olmak üzere ikiye ayrılır. Yüzeysel yanıklarda kızarıklık (eritem) oluşur ıslak ve aşırı ağrılı olur, ayrıca yanık alanı katlanabilir, bu yanıklarda kıl kökleri (foliküller), ter bezleri ve yağ dokulara kadar bir yanma olmadığı için daha çabuk 10 ile 14 gün arasında iyileşirler. Yüzeysel ikinci derece yanıklarda nedbe yani yanık izi kalmamakla birlikte bazen koyu lekeler kalabilir. Derin ikinci derece yanıklarda ise yanan yer kiraz kırmızı ve mor arası renkler alır, deri kalın ve kuru olmakla birlikte kıl kökleri ve sinir uçlarında hasar olduğu için daha az acı hissi vardır. Derin ikinci derece yanıklarda iyileşme 4 haftayı bulabilir. İz bırakma olasılığı daha yüksektir, soluk hipertrofik skarlar bırakabilir, ayrıca deri pigmentlerinin rengini değiştirdiğinden kaynaklı ciltte koyu veya açık renkte izler oluşabilir.
yanıklar ve dereceleri

Üçüncü Derece Yanıklar 


Derinin bütün tabakalarına hasar veren bu yanıklar ciddi yanıklardır, kızarıklık (eritem) ve su toplama (bül görülmez. Renk yanıcı maddeden dolayı karbonize yani kömürleşmemişse beyaz, yanıp kömürleştiyse siyahtır. Ayrıca sinir hücreleri yandığı için ağrı hissi olmaz. Cerrahi tedavi yapılmazsa skar ve doku hasarları kaçınılmazdır. Eğer yanık alanı ufaksa doku kendisini kenarlardan onarır ama büyük alanlarda aylarca (3-4 ay) sürebilir bazen doku kendini onaramaz. Hasta müsaitse tedavi için erken eskar eksizyonu (yanık derinin kesilerek çıkarılması) ve greftleme işlemi (deri nakli) yapılır. Cerrahi işlem sonrasında dahi iz, skar doku, keloid, vb oluşabilir.
üçüncü derece yanık tedavisi


Dördüncü Derece Yanıklar 


Yanığın artık deri harici, tendonlar, kaslar ve hatta kemiklere kadar ilerlediği yanıklardır. Üçüncü derece yanıktan ayrışmasının nedeni artık doku hasarının çok olmasıdır. Geniş kapsamlı cerrahi operasyonlar yapılır, flep cerrahisi (doku nakli) ile yanan doku alanı kapatılır veya çok ileri aşamalarda amputasyon (dokunun veya organın kesilerek alınması) gerçekleştirilir. İz bırakan derin yanık türüdür.
dördüncü derece yanık tedavisi


Yanık Teşhisi


Yanıklar derinliklerine göre yukarıda anlattığım şekilde derecelendirilirken, yanık alanının genişliğine göre de sınıflandırılır. Geniş alanlardaki yanıkların tedavisi daha başka işlemler içerir, sonuçta geniş bir yanık yarası enfeksiyon (bakteri, mantar, virüs) oluşabilir, bu durumda tedaviyi daha da zorlaştırır.


Yanık Genişliği


Yanık alanın vücuda olan oranına bakılarak hesaplanır. Acil servislerde dokuzlar (9) kuralı en çok kullanılan genişlik hesaplama kuralıdır. Bu kurala göre vücudun çeşitli kısımlarına yüzdelik değerler verilir. 

  • Baş bölgesi %9
  • Göğüs bölgesi %18
  • Sırt bölgesi %18
  • Sağ kol %9
  • Sol kol %9
  • Sağ bacak %18
  • Sol bacak %18
  • Genital bölge %1 
Yukarıdaki değerlere göre yanığın kapladığı alana bakılarak yanık alanının yüzdesi hesaplanır.
yanığın boyutu


Ayrıca çocuklar için Lund Browder denen hesaplama kullanılabilinir. Bu hesapta parmaklar bitişik halde bir hastanın eli vücudunun %1 ini oluşturur böylece hastanın avucuna göre küçük yanıkların yüzdesi hesaplanabilir.

Yanık alanı yani genişliğine göre hastahaneye yatırma işlemi yapılır.

  • İkinci derece yanıklarda 10 yaş altı çocuklar ve 50 yaş üzeri yetişkinlerde yanık alanı %10 ve üzeriyse, 11-49 yaş aralığındaki insanlarda %20 ve üzeriyse hastaneye yatırılır.
  • Üçüncü derece ve dördüncü derece yanıklarda %5 ve üzeri yanıklarda.
  • Elektirik ve yıldırım çarpması sonucu oluşan yanıkların tamamında.
  • Yüz, el ayak,genital bölge gibi alanların ve eklemlerin tamamını kaplayan yanıklarda hastaneye yatırılır.
Ufak yanıklarda ayakta tedavi yapılır.

bölgesel yanık tedavisi

Yanığın Tedavisi


Yanıklarda ilk müdahale yapılmış yanık alan soğutulmuş, kıyafetlere bulaştıysa kıyafetler soyularak çıkarılır. Kimyasal maddeler temizlenir, yanık alanı çok geniş değilse buzla kompres yapılır. Sonrasında yanığın derecesine göre tedaviler uygulanır. 

Uyarı Bu aşamalar uzman doktorlar tarafından yapılan işlemlerdir. Evde kendiniz denemeyiniz. Yanık için acil servislerde doktorlardan yardım alınız.

  1. Yanığın yıkanması
  2. Yanık alanın soğutulması
  3. Yanık yarası serum fizyolojikle temizlenir, ölü dokunun derbide edilmesi (atılması sağlanır)
  4. Yanık birinci derece bir yanıksa yara olmadığı için müdahale edilmez. Topikal analjezik (uyuşturucu) kremler anestol veya emla verilir, ağrı çoksa ağrı kesici yazılır. Ayrıca bephantol pomad, aloe vera içeren kremler, nemlendiriciler, fito, madecassol, hametan gibi yara iyileştiriciler ile silverdin gibi mikrop kapmasını önleyici kremler verilir. Hasta sabah akşam günde iki sefer bu kremleri sürer. Hasta evde tedavi için yönlendirilir.yanık nasıl geçer
  5. Yanık ikinci derece yüzeysel yanıksa üzerinde bül (içi su dolu kesecikler) varsa bu büller temizlenmeden aspire edilir (içi boşaltılır) ve üzerindeki derinin bir doku gibi kalması sağlanır. Sonrasında topikal antimikrobiyal kremler sürülüp gerekli durumlarda yara parafinli sargı bezleriyle sarılarak tedavi işlemi bitirilir.
  6. İkinci derece derin yanıklarda, yanık alan temizlenir, eskarotomi (yanık dokunun kesilerek çıkarılması) yapılır. Topikal antimikrobiyal kremler sürülür. Bu kremler Silverdin (gümüş sülfadiyazin), Furacin veya Furaderm (nitrofurazon), Polimisin veya Terramycin (polymyxin-b + oxytetracycline) vb. kremlerdir. Sonrasında parafin emdirilmiş dokumalar, biyolojik örtüler, hidrojeller, poliüretan film tabakalar veya gazlı bezlerle pansuman yapılarak yanığın tedavisi yapılır.yanık nasıl sarılmalı
  7. Üçüncü derece yanıklarda, cerrahi operasyon gereklidir. Cerrah eskar eksizyonu (yanık derinin kesilerek çıkarılması) ve gerekli durumlarda greftleme işlemi (deri nakli) yapar. Sonrrasında yanık alanı kapatılarak pamsuman yapılır. Bazı durumlarda deri yaması yerine sentetik dokularla yanık derisi kapatılır. Tedavisi yanık alanın büyüklüğüne göre hastanede yapılır.
  8. Dördüncü derece yanıklarda cerrahi operasyon yapılır, ilk olarak eskar eksizyonu (yanık derinin kesilerek çıkarılması) işleminden sonra kaslarda ve diğer dokulardaki hasar için flep cerrahisi (doku nakli) ile yanan doku alanı kapatılır. sonrasında ya greftleme (deri nakli) ya da sentetik örtülerle yanığı kapatır. Eğer yanık çok ileri aşamalarda ise amputasyon (dokunun veya organın kesilerek alınması) gerçekleştirilir. Tedavi hastanede yapılır.
yanık tedavisinde balık

Yanık Merkezleri ve Yanık Üniteleri


Aşağıda devlete ait kamu hastanelerinin yanık merkezi ve yanık ünitesi bulunan hastaneleri yazacağım. İstatistik 2014 yılına ait. Eğer ileri derece bir yanık durumuyla karşılaşırsanız yakınsa bu hastanelere gitmeniz daha doğru olur.





Yanık Merkezi Olan İller ve Hastahaneler


  • ADANA NUMUNE EAH (EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ)
  • ANKARA ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI EAH 
  • ANKARA NUMUNE EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 
  • ERZURUM BÖLGE EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 
  • GAZİANTEP ÇOCUK HASTALIKLARI HASTANESİ
  • GAZİANTEP DR. ERSİN ARSLAN DEVLET HASTANESİ
  • İSTANBUL KARTAL DR.LÜTFİ KIRDAR EAH
  • İZMİR BOZYAKA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 
  • İZMİR DR.BEHÇET UZ ÇOCUK HASTALIKLARI EAH
  • KOCAELİ DERİNCE EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 
  • SAMSUN EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
  • ŞANLIURFA M. AKİF İNAN EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
yanık merkezleri nerelerde var


Yanık Ünitesi Olan İller ve Hastahaneler


  • ADIYAMAN S.B.ADIYAMAN Ü. EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
  • ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT EAH
  • ANKARA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 
  • ANTALYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 
  • BALIKESİR ATATÜRK DEVLET HASTANESİ 
  • BURSA ŞEVKET YILMAZ EĞİTİM ARAŞTIRMA HASTANESİ 
  • DENİZLİ DEVLET HASTANESİ 
  • DİYARBAKIR GAZİ YAŞARGİL EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
  • ELAZIĞ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 
  • ESKİŞEHİR YUNUS EMRE DEVLET HASTANESİ 
  • HATAY İSKENDERUN DEVLET HASTANESİ 
  • İSTANBUL BAĞCILAR EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
  • İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET EAH
  • İSTANBUL ŞİŞLİ ETFAL EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 
  • KAHRAMANMARAŞ NECİP FAZIL DEVLET HASTANESİ
  • KAYSERİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
  • KOCAELİ DARICA FARABİ DEVLET HASTANESİ 
  • KONYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
  • MALATYA DEVLET HASTANESİ 
  • MERSİN DEVLET HASTANESİ 
  • SİVAS NUMUNE HASTANESİ
  • TEKİRDAĞ ÇORLU DEVLET HASTANESİ 
  • VAN EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder