26 Kasım 2018 Pazartesi

Adrenal Bez (Böbrek Üstü Bezi)


Böbreklerin üstüne yerleşmiştir. Bir bağ doku kapsülüyle çevrili ve kısmen yağ kütlesi içine gömülüdür. Adrenal medulla (öz bölgesi) ve adrenal kortex (kabuk) bölgesi olmak üzere iki bölümdür.

Böbrek Üstü Bezi (Adrenal Bez) Hormonları

Adrenal bez hormonları kimyasal dengeyi düzenler; metabolizmayı düzenler ve diğer bazı bezleri etkiler. Vitamin-E de adrenal bez hormonlarının dayanıklılığını güçlendirir.
Adrenal medulla ve adrenal korteks hormonları ortak bir formülün farklı varyasyonlarıdır; çevrenin bazı isteklerine ve streslere karşı organizmanın fizyolojik adaptasyonunda önemlidir. Tek bir bez olarak organize olmasına rağmen adrenal medulla ve adrenal korteks fonksiyonel olarak farklı endokrin organlardır ve farklı embriyonik orijinlere sahiptirler.
Böbrek Üstü Bezi
Adrenal medulla ektodermden (nöral krest) türevlenirken, oysa, korteks mezodermden gelişir. Amfibi ve bazı balıklar gibi bazı türlerde iki ayrı organdır.
Adrenal korteks, karın boşluğunu astarlayan mezodermden türevlenir. Hücreler stromaya göç eder ve kompakt bir kitleyi, adrenal taslağını oluşturur. Nöral krest hücreleri ventral olarak göç eder; bir kısmı posteriör kök ganglionu ve sempatik ganglionları vermek için çoğalır. Oysa, diğerleri adrenal taslağa göç ederler ve bezin modüllasını oluştururlar. Adrenal ismi böbreklerle yakın bir anatomik ve embriyolojik ilişkiyi ifade eder. Adrenal-renal ilişki morfolojik ve fizyolojik önemdedir.
Adrrenal bezler, zengin bir damar ağı içerirler ve kapsüler kan damarları, sinirler ve lemfatikler bağ doku septaları ile birlikte doku içine girer. Çok sayıda küçük arter bezin yüzeyi üzerindeki birçok kaynaktan dallanır ve beze iki yolla girer.
Kortikal arterler ve arterioller korteks içindeki alanı donatmak için kapiler yatak durumunda dallanır. Daha sonra kortikomedullar bağlantıda venler durumunda toplanır. Medullar arterler ve arteriyoller dallanmaksızın korteksi deler. Daha sonra medullada kapiler yatak oluştururlar. Kortikal ve medullar venlerden gelen kan, tek büyük bir merkezi vene boşaltılır. Bu ven daha sonra bezi terkederek vena kava ya da renal ven ile birleşir.

Adrenal Medulla (Öz Bölgesi)

Adrenal medulla, memelilerde karbonhidrat metabolizmasının regülasyonunda fonksiyonel, otonomik sinir sisteminin sempatik bölgesine yardımcıdır. Daha çok sempatik sinir sistem etkinliği ile ilgili katekolaminlerin (epinefrin ve norepinefrin hormonları) salgılanmasından sorumludur. Yaşam için zorunlu değildir. Adrenal medulla hormonları, büyük oranda hücre dışı sıvının elektrolitleri üzerinde etkin, mineralokortikoidler; kan şekeri (kan glukozu) konsantrasyonu üzerinde etkin, glukokortikoidlerdir.

Adrenal Korteks (Kabuk)

Adrenal korteks bölgesi ise, yaşam için zorunludur. Çünkü, adrenal korteks bölgesinden salgılanan steroid hormonlar (glukokortikoidler ve mineralokortikoidler) tuz ve su metabolizmasının regülasyonunda fonksiyoneldir. Adrenal korteksin etkinliğinin kaybolmasıyla vücut elektrolit konsantrasyonu düzenlenlenemediği için iki üç gün gibi kısa sürede ölüm gerçekleşir. En önemli mineralokortikoid yapan salgı aldosteron salgısıdır. Glukokortikoid etki yapan hormonlara en belirgin örnek kortizoldür. Kortizol salgısı farklı stres faktörlerinin etkisi ile artış göstererek vücudun uyumunu sağlayan önemli bir hormondur. Böbrek üstü bezinin normalden az salgılaması Addison hastalığını, aşırı salgılaması ise Cushing hastalığını oluşturur.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder