20 Kasım 2018 Salı

Endokrin Pankreas



Bağırsak lümeninden yakıt olarak emilen besin öğelerinin vücut dokularına dağılımı organizmanın ekonomisi açısından çok önemlidir. Daha da önemlisi organizmanın yaşamı bu metabolik yakıtların yarılanmalarına dayanır.
Pankreas midenin altındaki lobüler yapıda karışık bir bezdir. Pankreasın ekzokrin fonksiyonu ince bağırsağa (gastrointestinal kanal) sindirim enzimleri salgılamaktır. Endokrin fonksiyonu ise, pankreas adacıklarını yani, langerhans adacıklarını oluşturan hücre gruplarından kana kan şekeri (kan glukozu) düzeyine bağlı insülin ve glukagon hormonlarını (pankreatik hormonlar) salgılamaktır.
Emilen besinlerin vücutta dağılımları ve kullanılmaları, endokrin pankreas hormonlarının kontrolündedir.
Endokrin Pankreas
Memelilerin pankreasında iyi karakterize edilmiş endokrin hücreler glukagon sentezleyen A-hücreleri, insülin sentezleyen B-hücreleri, somatostatin sentezleyen D-hücreleri ve pankreatik polipeptid sentezleyen PP-hücreleri'dir.
Memelilerde insülin sentezleyen B-hücreleri çoğunlukla langerhans adacıklarının merkezindedir. B-hücrelerinin etrafları glukagon sentezleyen A-hücreleri, somatostatin sentezleyen D-hücreleri ve pankreatik polipeptid sentezleyen PP-hücrelerinden oluşan bir kılıfla çevrilidir. PP-hücreleri ekzokrin pankreasın asinar hücreleri arasında tek tek dağınık olarak da bulunur.

İnsülin

İnsülin, beta hücrelerinden salgılanan bir protein hormondur; biyolojik aktivitesi bilinmeyen C-peptid ile birlikte salgılanır. Beta hücreleri uyarıldığında insülin eksositozla salgılanarak kana aktarılır. Kana aktarılan insülin hormonu, glukozun hücre zarından girmesini kolaylaştırarak, hücrelerin glukozu kullanmasını sağlar. İnsülin kan şekeri arttığında salgılanmakta, karaciğer ve hücreler tarafından bol miktarda glukoz tutularak kan şekeri düzeyi düşürülmektedir. Eğer kan şekeri düşerse, insülin salgısı azalmakta ve karaciğerden bol miktarda glukoz salgılanarak kan şekeri yeniden normal düzeyine çıkmaktadır. İnsülin salgısı karbonhidrat ve yağ metabolizmalarına kayışı vücudun gereksinimine göre ayarlar.
İnsülin, kan glukoz konsantrasyonunu azaltan tek hormondur. Kan glukoz konsantrasyonunu azaltarak, organizmayı hiperglisemi ve glikozürinin şiddetli hasarlarından korur. Glukozun, kandan dokulara hızla transferini sağlayan ve glukoz kullanım mekanizmalarını aktifleştiren anabolik bir hormondur. Glukoneogenezi (yeni glukoz sentezini) harekete geçiren diğer hormonların etkilerini de inhibe eder.
İskelet kası, önemli insülin target dokusudur. Beslenmede olduğu gibi, kan glukoz konsantrasyonu artışının uyarısıyla kana salgılanarak yükselen insülin hormonu konsantrasyonu, glukozun iskelet kası hücrelerine transferini uyarır. İskelet kasında, glukoz fosforilleyici hegzokinaz enziminin sentezini de insülin uyarır.
Kan dolaşımında glukoz ve insülin konsantrasyonunun artışıyla, glukoz kas hücrelerinde depolanırken glikojene dönüştürülür. İnsülin, glikozdan glikojen sentezleyici enzimlerin aktivitelerini yükseltirken, glikojen yıkımını katalizleyen enzimlerin aktivitelerini inhibe eder.
İnsülin, iskelet kasında, glukoz fosforilleyici hegzokinaz enzimiyle beraber birçok glikolitik enzimin sentezini harekete geçirerek, iskelet kasında glikolizi uyarır. İskelet kasında glukoz kullanımı için bütün için bütün metabolik aktiviteleri insülin hızlandırır.
Memeli karaciğerine glukoz transferinde insülin etkisizdir; intraselüler hepatik şeker metabolizmasını iskelet kası hücrelerini etkilediği gibi etkiler.
Hem iskelet kası, hem de karaciğer target dokularına insülin etkisi, kan glukoz konsantrasyonlarını azaltmak ve makromolekül sentezini yükseltmek eğilimindedir.
Memelilerde iskelet kası ve karaciğer, öğünler arası ve sınırlı miktarda glikojen depolayabilir.

İnsülin ve Yağ Dokusu

Yağ doku metabolik yakıtlar için üçüncü bir depo bölgesidir. İnsülin, yağ dokusunun metabolik yakıtlar için depo bölgesi sağlamasında da fonksiyoneldir. Diyetle kan şekeri (kan glukozu) ve insülin konsantrasyonunun yükselmesi, glukozun yağ hücrelerine aktarılarak yağ sentezinde kullanılmasını sağlar. Yağ sentezinin sentezinde fonksiyonel insülin, lipaz enziminin inhibisyonuyla da lipid yıkımını engeller.
İnsülin, bazı aminoasitlerin kas ve karaciğer hücrelerine direkt aktarılmasını da hızlandırarak protein sentezini aktifleştirir. Protein sentezi aktifleştirme fonksiyonuyla insülin, çoğu vücut dokusunun normal büyümesinde fonksiyoneldir. İnsülin ile büyüme hormonu sinergist anabolik etkinliktedir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder