7 Aralık 2018 Cuma

Fosfor

Fosfor, enerjinin depolanması ve kullanımı için karbonhidrat ve lipit metabolizmasında temel fonksiyondadır. Bağırsaklarda absorblanarak (emilerek) kemiklerde depolanır. Dolaşımdaki fosfor konsantrasyonu paratiroid hormon, vitamin-d, bağırsaklardam absorbsiyon (emilme), renal fonksiyon (böbreklerin çalışması), kemik metabolizması ve beslenmeye bağlıdır.
Karbonhidratların kullanımında fosfat (PO4) ve potasyum (K) glukozla birlikte hücre içine taşınır.
Fosfatının %80'ini kemikler, %15'i hücreler, %0,1'i kan içerir. Plazmadaki inorganik fosfatın %85'i serbest formdadır. Hücre duvarının sürekliliği, enerji metabolizmasının düzenlenmesi ve oksijen taşınmasında fonksiyoneldir.

Fosfor
Et ve süt ürünlerindeki fosfatlar çözünebilir özellikte, tahıllardaki fosfatlar ise, bağlı bileşik özelliği nedeniyle emilebilme düzeyleri düşüktür.
Kronik açlık, bağırsaklarda emilim bozuklukları, alkolizm, yoğun idrar söktürücü kullanımı kandaki fosfat düzeyini düşürmesine karşılık; ogzalik asitli ve yüksek fosforlu diyetler de, kalsiyum emilimini aksatır.

Günlük Fosfor Gereksinimi

Günlük fosfor gerksinimi 0-12 aylık bebeklerde 100-275 mg, 1-3 yaş çocuklarda 460 mg, 4-8 yaş çocuklarda 500 mg, 9-18 yaş çocuklarda 1250 mg, erişkinlerde 700 mg'dır. Hamile ve emziren 18 yaşından küçük anneler 1250 mg, 18 yaşından büyük anneler ise, 700 mg günlük fosfor gereksir.
Süt, içerdiği protein ve yağlarla birlikte, magnezyumu ve fosforu dengeli oranda bulundurmasıyla emilim ve yararlanım özellikleri ideal bir kaynaktır.
Diyette kalsiyum/fosfor oranı 2/1 geçerse, vitamin-D'ni etkisiyle çocuklarda uzun kemiklerde anormal kemikleşmeler oluşur.

Hipofosfatemi (Kronik Fosfor Eksikliği)

Hipofosfatemi'de sinir ve kas ilişkisinde aksamalar, kaslarda güçsüzlük, kas hücresi yıkımı, beyin fonksiyonlarında bozulma, koma ve ölüme neden olabilir.
Normal değerler çocuklarda 4-7 mg/dl, erişkin kadınlarda ve erkeklerde 2,5-4,8 mg/dl'dir.

Parathormon (PTH) Etkisi

Ekstraselüler sıvıdaki kalsiyum ve fosfor konsantrasyonunun en önemli endokrin regülatörü, paratiroid bezlerin salgıladığı parathormondur. Parathormonu böbreği etkileyerek 25-hidroksikolekalsiferol'den 1,25-dihidroksikolekalsiferol (aktif vitamin-D) oluşumunu uyarır. Organizmadaki kalsiyum yetersizliği koşullarında 1,25-hidroksikolekalsiferol kemiklerden kalsiyum ve fosfat iyonlarının mobilizasyonun uyarır.
Böbreklerden kalsiyumun geri emilimini (resorbsiyon) artırılırken, fosfat ve bikarbonat geri emilimini azaltılır. Paratiroid hormonunun, hem memelilerde fosfat geri emilimini inhibe etmesiyle, hem de diğer türlerde tubular fosfat sekresyonunu uyarmasıyla fosfat atılır. Proksimal tübüllerde fosfat emilimini azaltır.
Paratiroid hormonu (PTH) eksikliği kandaki düşük kalsiyum konsantrasyonuna (hipokalsemi) ve yüksek fosfat konsantrasyonuna (hiperfosfatemiye) neden olur; barsakta ve böbreklerde kalsiyum emilimi azalır.

Kalsitonin Etkisi

Kalsitonin hormonunu, tiroid bezinin parafoliküler C-hücreleri salgılar.
Kan kalsiyum ve fosfat düzeylerini, kemiklerden kalsiyumun ve fosfatın serbest bırakılmasını engelleyen kalsitonin hormonu; kalsiyumun kandan kemik ve dişlere geçmesini sağlayarak, kandaki kalsiyum miktarını azaltıp kalsiyum ve fosfatın kemiklerde depolanmasını artırarak ve böbreklerden kalsiyum atılımını artırarak, yani, böbreklerden kalsiyumun geri emiliminin azaltılmasını sağlayarak düşürür.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder