4 Aralık 2018 Salı

İyot

İyot insan vücudunda çok az miktarda bulunan, normal büyüme ve gelişme için gerekli eser elementlerden biridir. 1811 yılında deniz yosunlarıyla yapılan deneylerde bulunmuştur. İnsanların iyot gereksinimlerinin en önemli kaynakları deniz ürünleri ve iyotlu sulardır. İnsan vücudunda bulunan beyin ve sinir sisteminin normal büyüme ve gelişmesiyle, vücut ısı ve enerjisinin sürekliliği için gerekli, tiroid hormonlarından tetraiyodotironin (tiroksin, T4) ve triiyodotironin (T3) sentezinde kullanılır. Normal koşullarda vücudumuzda 15-20 mg iyot bulunmaktadır.

iyot
Tiroid bezinin özel fonksiyonu, hipofiz bezinin salgıladığı Tiroid Uyarıcı Hormonu'nun (TSH) kontrolüyle iyot biriktirilmesi ve biriktirilen iyodun tirozin ile birleştirilerek tiroid hormonu sentezlemesidir.
Günlük İyot Gerksinimi
Günlük iyot gereksinimi 0-12 aylık bebekler için 50 mcg; 1-6 yaş çocuklar için 90 mcg; 7-12 yaş çocuklar için 120 mcg; 12 yaş üzeri ergen ve yetişkinler için 200 mcg; gebe ve laktasyon sürecindeki anneler için 200 mcg'dir.

İyot Eksikliği

İyot yetersizliği, dünyadaki önlenebilir zihinsel geriliğin başlıca nedenidir. Her yıl doğan yaklaşık 40 milyon çocuk, annelerin gebelikteki diyetlerinin iyot eksikliği nedeniyle farklı düzeylerde zihinsel gerilik riski yaşar.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, günlük 150 mcg iyot gereksinimi alınamadığı için 740 milyon insanda guatr oluşmaktadır. Dünya nüfusunun %54'ünün ise, iyot eksikliği hastalıklarından etkilendiği belirlenmiştir.
Yaklaşık 1,5 milyar kişi, yani, dünya nüfusunun %29'u iyot yetersizliğinin riskli bölgelerinde yaşamaktadır. Bazı Avrupa ülkelerinin de yeraldığı 130 ülkede sosyal ve ekonomik gelişme için tehlikeli, önemli bir halk sağlığı problemidir.

  • İyot eksikliğinde tiroid bezinin yeterli hormon salgılayabilmesi için tiroid bezi büyümesiyle “basit guatr hastalığı” oluşur. Metabolizma yavaşlar, vücut sıcaklığı düşer, uyuşukluk görülür. İleriki safhalarda vücutta ödem oluşur ki, bu duruma “miksödem” adı verilir.
  • Bazı durumlarda da, ergin insanlarda fazla tiroksin salınmasına bağlı olarak solunumun hızlanması, vücut sıcaklığının artması, kan basıncının yükselmesi, gözlerin dışa doğru çıkması gibi anormallikler görülebilir. Bu duruma, “iç guatr (Eksoftalmik Guatr)” denir. Gelişme döneminde ise, tiroid bezinin az çalışmasına bağlı olarak “kretenizm (Ahmaklık)” da ortaya çıkabilir. Bu çocuklarda cücelik, zekâ düşüklüğü, eşey bezlerinin gelişmemesi gibi anormallikler görülür.
  • Lokal populasyonlarda, guatr hastalığı oluşturan doğal maddelere guatrojenler denir. Bazı su kaynakları, bazı yeşil otlarla beslenen ineklerin sütü ve yüksek düzeyde de lahana, brokoli ve karnabahar guatrojen maddeler içerir. Bu doğal guatrojenler tiroglobulinin iyodlanmasının ve dolayısıyla tiroid hormonunun sentezlenmesinin inhibisyonuyla etkilidir.
  • Tiroid hormon salgılanmasındaki bozukluklar, tiroid bezinin sürekli uyarılmasına; sürekli uyarılması da tiroid bezinin büyümesine neden olur. Bu, tiroid hormon salgılanmasındaki bozukluklar sonucu, tiroid bezinin sürekli uyarılarak büyümesine de, guatr denir. Tiroit hormonunun fazla salgılaması hipertiroidi, az salgılaması ise hipotiroididir. Tiroid hormonu eksikliğinin ileri şekilleri, miksödem adını alır. Çocuklukta tiroid hormon yetersizliği, tiroid cüceliğine neden olur.
  • Hipotiroidinin iyot yetersizliğiyle birlikte, diğer nedenleri de tiroid bezinin tiroid hormonunu yetersiz üretmesi, hipotalamusun tiroid salgılatıcı hormonunu yetersiz salgılaması ve hipofizin, tiroid uyarıcı hormonu yetersiz salgılamasıdır.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder